Kachung’a ana lhasetda mai’o, Bawi!
Class XII
kachai til, college kakaipan masang chun khatvei ka-bosspu in Graduation boltoh
warden’a pan nakop ding ham tin eidong in kenjong “Private teacher pang dia
lekhasim kahipoi… nang napan jong phajah nasahlou ham” tin kadonbut paiyin
ahileh ima aseibe tapoi. Phat chomkhat jou in BA kahin simpan tan, insung hahsa
akihi jeh in masang ding kangaito leh aboi lheh jeng’e. Class kache pan tan,
college kai kithang atpi tilou adang aumpoi.
Hiche
laitah chun ka-bosspu in ‘kaloiho coaching home khat hinsei ingting sumlo jong
hina, experience ding jong hina, warden a pang jeng in’ ahin tikit tai. Nivei
jen asei ahiphat chun i-hingpa thusei kingaiphot hen tin kahung kigel lhatai.
Hichun “Ahithei ding poule panthei hichula…” tin kadonbut tai.
Hapta ni
tobang jouhin chethei din kahung umtan, kaki gong in ka-bosspu toh kakondoh
lhon tai. Kache nalhon boarding chu Coaching Home neocha ahi in, chapang 30
valbep um’ah ahi. Warden ding’a kavai kondoh letlud vang chun kum 19 bep kahi
nalaiyin, kisonlal nan kadimlha jeng’e.
Amun
kalhun chun Principalpa (Boarding neipan) kagel sang in phatah in eina
vailhun’e. Principalpa kom’a chun kisonlal nathu kasei in ahileh hatah in
ei-tilkhou in; hahsatna jouse a kithokhom ding ahibouve tin eiseipeh-e. Ipiti
eitilkhou vang chun kagelleh experience la kaneipon, kakum la chapang cha ahi
nalaiyin, chapang 30-40 kahin boipi ding chu hahsa kasah lheh jeng’e. Hinlah
Principalpa chun experience neitah tah ho sang in khangthah, ei-kithopi thei
kadei jo’e tin ahin seiye.
Hitichun
seithei chan kasei uvin ka-bosspu in jong eidalha tai. Kum 19 bep, ipihamkhat
lungchang lehlha loulai kahi vang chun ‘Sir’ eihung kiti pantan ahileh lunggel
ahung chuompai jeng’e. Hinlah chapang hon ‘Sir…Sir…’ tia eihin koujiu chu
kamang toh akilou nalaiye.
Warden a
kaum pattil apat Principal pan aha seipen chu chapang ho ‘English’ thosah
sohkei ding tichu ahi. Hijeh chun hapta khat tobang jou apat kahung kipan tan,
chapang ho English tho din kahin til pantai. Khatvei suh a chejeng thei ahilou
jeh in ken katho masa in, chapang hon ol ol a eihinjui diuvin kagel’e.
Kei
masang a warden anapo ho jong chun English thoding ana hasei nauvin hinlah
amaho tah in atho jilou jeh uva chapang hon ajom theilou ahi tichu eiki hasei
peh pen ahi. English thoding chu keidia vang hahsa behlou ahi; ajeh chu eimi
umlouna [Meilhei jeng] ahi in, keijeng injong English ha tho ding chu ei-dinga
phachom ding a kana gel ahi.
Ol ol in
chapang ho kahin siempan in, lhakhat jou apat chun English tholou aum tapoi.
Athiemmo pen in jong Meilhei pao leh English achohhal uvin hitichun English tho
lampang ah ka-machal lheh uve.
Maths leh
English Grammar katheplou jeh in chapang hil kaboi lhehjin, hinlah Oja ho lah a
Meitei Mayek he keibou kahi jehchun ka-lhama dehpoi. Meitei Mayek ki-chesah til
chu ahitan, Meilhei ho jeng jong ahe tamloulai ahi.
Hitichu
jingkah nilhah warden kahi jin, sun leh college ah student kaga hikit jin, hahsa
tah in oja pantoh college kai kakop ji. Boarding lentah ahilou jehchun
chowkidar, peon kitiho umlou imajouse ei-mopohna tobang ahi in, baithu vang
ahipoi.
Jingkah
leh 4:00cm a kitho ding, 9:00cm chan chapang ho boipi a chujou teng college
jotding ahi. Nilhah lang ahileh 3:30cn apat jan 9:30cn chan boikit ding ahiji.
9:30cn apat 10:00cn sung a-imut tup phat’u ahileh pung som jou apat jingkah 4am
chanbou chu phat-ong kinei sun ahiji. Jankah tilou a phat kineilou ahijeh chun
chapang ho imut nungteng lekha kave jin, hinlah kichol ji ahitah jehchun ima
aki simdoh jouji tapoi.
Hahsa
lheh jongleh kahung um’um in ahileh kahung hithei tai. Boarding neiten jong
chapang cha kahi jeh chun eingailu uvin, chapang sin’in eisin uve.
Kumkhat
nailam kahung umtan, Boarding chu ka-inn tobang in kahin gelthei tai. Chapang
ho, adeh a numeiho, mol a jep bolbeh lou kahi jehchun eingai lheh uvin phat-ong
seh leh eijen ding, kalu phet ding, ka-changthit dep ding akichutho jeng
ji’uve. Kenjong chapang thusim ho kaseipeh jiuvin hitichun kingai tah in kaum
uvin ahi.
Hinlah
Pasal chapang gollhang deh deh ho leh class IX/X sim numei chapang nungah
hiuheu hochu kavet jileh guhthim in kamoh-nui jitai. Ajeh chu mundang a ki-kimu
hileh lengkhat dan’a kium nalai ding ahi.
Phatseh a
mun jouse a chapang ho kivetup joulou ahijeh in numei-lang a Monitor khat
pasal-lang a khat tin a-senior pen teni chu kalheng in warden teni kithopi din
kaphong doh tai. Hiche nikho’a kipat chun Monitor teni chu imalam jouse a
warden teni ‘khutjet’ in ahung pang jing lhon tai.
Hinlah
phat chomkhat jouvin Monitor teni chu alenjo ding ahung kichu lhon tan, warden
teni hetlou kah in ana kithik keiji lhon’in ahi. Hichu kahin hetdoh phat in
athu umdan kakhol in ahileh numei lang Monitornu Silvia chu aum masa tia chung-nun
chu anahin, chuleh pasal lang a pachu ahileh kum tamjep jeh-a chungnun ding go
ana hikit-e.
Hichun
kenjong Meilhei hohi kum sang a seniority thupisah ahijeh uvin boarding sung
kah a Silvia joh upajo din kaseilha tai. Hichu ken imacha kana gellou ahi in,
Silvia chun ama lang’a kai dan’a eina gel’a galjou dan’a ana kigel dan ahi.
Gal ajo
ni nia kipat chun Silvia chun eihin tumbol tan, atui-aal aneh jouse kaneh khah
louding phamo asah lheh jitan ahi. Alang khat a numei le pasal kidinte jing
dan’a aum tahjeh chun ahithei chan a pasal hon numei ho alungset a, numei hon
pasal ho ajabol din kahilji uve.
Silvia
chu anao numei khat toh umkhom ahi in, ama lekhasim ding sang in anaonu joh
akhohsah joji. Chutia lekhasim phat seh a anaonu bou aboipi ji chu phamo kasah
lheh jeng’in hinlah chapang tampi kivesui ahijeh in ama naonu bou ka-boipi jing
theipoi.
Kumla
anai teltul tan, hinlah Silvia chun matric exam ding sang in Class-VI bep sim
nalai anaonu chu akhohsah joh jing tan, kalung anommo lheh jeng’e. Kagel le pho
ding la ahithei jep pon, Silvia kom’a “Nang in nasim ding kisim in; nanaonu chu
ken boipiji nang’e” tin kaseipeh in, ama lekha simding deinan study-hours sung
atamjo chu Silvia naonu hilnan kamang jitai.
Chutia
kahin boipi jing phatchun chubang lekha themmo nu chu hatah in ahung machal tan
ahileh Silvia jong akipah lhehji. Lekha kiti hi midang hil ahah pon, ipenpi
isopi mong mong vang hah ahi. Hijeh a chu Silvia jong chun chubangse a aboipi
vang a kidoilou dan anahi. Silvia chun anaonu lekha ahung machal a, aman jong
adei bangtah a lekha akisim thei chu vangpha akisah lheh ji. Hijehchun eihin
ngailu cheh cheh tai. Chapang dang chun ama ding nehthei kichohsah dia
anute-apate angalal ji ahin, Silvia vang chun keiding joh agelkhoh jo jitai.
Khamnathei kwa, jalda, talab kitiho khatcha nelou kahi jeh chun Parents hon
jong ei-pahcha lheh jiuve.
Phat
ahung chal’in, kei BA exam jong ahung naitai. Hijeh chun keidin lekhasim nading
phat-ong homtho ahung umtan, von sopding ima aumleh Silvia kape jin ahileh aman
jong kipahtah in ei-bolpeh ji. Hitichun bolthei thei kaki bolsah jin, ajo jonan
ka-room kisen kasuhtheng manlou teng aloinu toh kakou jin kasuhtheng sahji
lhon’e.
December
ahi tan, X-mas jong anai huoi-huoi tai. Chapang aneolang hon final exam achai
gam tan, winter vacation din inn ajon soh tauve. Hinlah boarding a matric
peding ho kiumpi ahi jeh chun X-mas gelpha louvin ka-chuti umden tai. Class-X
student hobou toh umkhom kahi tahjeh chun anom jep tan, lekha jong chomkhat
khatpi kaki simthei tai.
Jankhat
chu chapang ho imut nung in lekha kasim-kasim in ahileh Silvia pam chedin ahung
potdoh in ka-lekhasim chu ahin mudoh tan ahi. Hichun lungdong tah in “Sir, pung
ijat hitam?” tin eihin dong in ken jong “Pung khat lha ding ahi tai!” tia
kadonbut le kakom a ahung tou in “Sir, pung ijat chan chan lekha nasim ji ham…”
tin eihin dong kit in kenjong “Kei lekhasim hi aphat aumpoi” tin kadonbut
kit’e.
Hitia
kasei jou chun “Sir, keiho bon matric peding kihi a imut kal kingahlal keiji
a…” tin thusei toh che akop tai. Ache chun imu a che hitante tin kagel’in
ahileh lekha ahin kichoidoh in “Sir, nang sim chan chan kasim ding ahi…” ahin
titai. Chutia aseiphat chun nommo kasah in 2:30cm vel chan kasimkhom pi’n ahi.
Hiche ni
nilhah a kipat chun janseh leh imut ding donlou’in lekhasim in ei-tetkei tan,
hichu kalungthim a kakipapi lheh jeng’e. Hitichun lekha kasim ji lhon’in
hilthei thei jong kahil ji. Abang leh Matric exam bolding dan leh Matric chai a
career semding dan thu ho kaseipeh ji.
Chutia
lekha kasim khom jing lhon phatchun keisang in ahung nukhah kigo jitai. Ichol
ni leh kima imut a, ichollou nileh pung ni pungthum chan kisim ji ahin, Silvia
toh kasimkhom ji lhon a pat cholni-chollou ni aumthei tapoi. Adeh in college
kache a kahung vaigei thim nileh kalal dehset jin, Silvia vang chu sun leh ana
ki-imut chimset ji ahitah jehchun keidin aboilheh ji.
Nilhah
khat chu kalal thim in tousot joulou dia kakisei leh anom tahih beh jeng’e.
Student lekha simnom tinten khat simsah louding chula adihthei pon, keila kalal
ma ma jeng kit’in, hijeh chun ka-room sung a kasimsah in kei kaki imut tai.
Pasal hileh aching a dalhah thei ahin, numei ahijeh a hichu hitheilou ahi.
Ka-room
sung a akhovah den phat chun jingkah matah in akithou in, Rising Bell khen dia
kahung potdoh leh lekha ana simpan kittai. Hitichun jan leh kei-room ah akhovah
den jin, jingkah leh matah tah in akithou kitji. Chutia polang hitalou a
ka-room sung a lekha asimthei chu keidin jong anom jon, aman jong pha asah joh
dan’in aume.
Hinlah
khovah hiel-hiel a kaumkhom jing lhon phat chun achai chai nan kahung kingamsum
cheh cheh lhon tan, jan ahungdap teng nupa kingaitah bang’in kaumdoh ji lhon
tai. Kei-room a nomtah-a alhat thei chu nom asah in, keidin jong room suhtheng
ima anavah lheh jeng’e.
Chutia
hinkho kaman jing lai lhon chun jankhat numei lang warden-nu’n tijatah in kakot
ahungsu in ipithu hitam tia kadoh leh Aw-kithing pum’in “Sir, Silvia alupna a
aumpoi, ipi tiding hitam… suhhol touhol katho vang in kamu tapoi…” tin ahung
sei in ahileh kalupna chung a Silvia nangphel phul a kijam chu ahin mudoh
paitai. Hichun “Sir…” eitin ima seiding helouvin Dormitory lam alejot tai.
Ajing
jingkah apat chun Missnu toh kaki vetto uleh aleng jap jap jeng tan, anom
hihbeh jeng’e. Silvia jong ahounom ji tapon, keijeng jong ei-dalbol lheh tai.
Hichu athu seidoh ding jong atija kit in a-im chahkheh’e.
Thu-umdan
hopi chu kagel le kaki iomo lheh jeng in, seiding aum hahsa kasah lhehji.
Silvia in la eihin ngai cheh cheh tan nikhat jeng jong kei jaolou a hingjou lou
ding abang tai. Hijeh chun kisulhase khaleh a-exam bol boi khante tin hahsa sa
san exam kichai chan umpi din kaki gellha tai. Hitichun boina umlouvin exam
ahinchai tai.
Exam
kichaini jan chun lhavah noi ah katou khom lhon in kaki houlim lim lhon in
ahileh “Sir, nei kichenpi ding hinam, nang in nei dalhah le vang akichai kahi
tai… Meitei te lah a kidah umtah, phung le chang su-minsenu kahi ding ahitai”
tin ahin seiyin kavet leh lhavah noiya chun alhi ana vel setsot jeng’e. Hichun
kenjong exam la akichai tan ‘Sir’ neiti tahih in, ‘Dada’ joh neiti ding ahitai
tin zonchih tah in kadonbut-e. Hitichun akipa pa nading kaseipeh in alung
damjep tante kati phat in “Silvia, nang numei nahi in, Meitei jong nahin, eini
ikichen ding hi nang joh nahung boiding ham kadip achah e; keidin imacha aboina
aumpoi” tin kasei in ahileh boijong leh alouthei lou ahitai tin eihin donbut’e.
“Sir, keiho lah a numei ahina khatvei mang chu mihem’a koiman agellou ahi tai…”
tin ahin seibe kit nalaiyin ahileh athusei ding aseichai masang chun “Sir
hilou, Dada joh…” kagah tipeh e. Akamcheng ho chu apolang a imacha gellou dan’a
kaum vang in asung lang’a gel hahsa kasah lheh tai.
Kaki
houlim lim nalai lhon in achainan kenjong “Silvia! Eini kichen leh kichenlou
ding hi tun kiseithei ponte. Ajehchu houle bih kibanglou ihikeo hilouva nang
jong chapang cha nahi nalaiyin, lekha phaten hin-simphot tadi inlang kichen leh
kichenlou lang chu Pathen khut ah koi hite… Ijemtia ikichen khahlou jong leh
Pathen in aphat phat nan hingong nante” katileh ahung lunghang jah jeng in
mei-am kithamkha abang tai.
Hichun
kenjong lhep’a kidoi ding chat ahipoi tin kahung pengjah jeng in ‘tu-mama a
ikijam ding hitam’ kati leh ahung khenem in “Dada, hapao hih-in, min jante” tin
ahin seiye. Hichun kenjong ajanom nom in jahen, ipi ham! tin kapeng be nalaiyin
ahileh kakam ahinsip in kahapen lou nadin akatho jengtan hichun keijong kathip
tai.
Chutia
kapen awgin chu Missnun ahin jadoh in ahungpot in ahileh kei eimu phat in ima
seilou in room’a alelut tai. Hichun kenjong oltah in ‘Silvia, ken kaseiho hi
eini ding mama ahi” tin kasei tan ahileh “Sir…” tia thu ahin seigot chu kakhah
tan in “Dada…” kagah ti leh “Da… chapang akihi jeh a ase-apha kihekhen jilou
ahi, lunghang hih in” tin awnem heuchan ahin seiye. Hichu chance lahnan
kaneiyin tulai koima akitupsel aum tapoi, imacha olmo hih in. Pasal jong abep,
numei jong abep ahibouve. Nalawi ho jong khu ahidan dan’a umthu’u ahin, nang
sang a khohjo ngen hidiu ahi katipeh leh alungdong lheh jeng’e.
Hitichun
kaki houlim lim lhon in ahileh ah-masa ahung khong tan kenjong “Kho vah ding
ahitai, room lut ta hite” tin khatvei kagah kiss in ka-room kajon tai. Silvia
vang chu imu talouvin aga kisutheng jotai.
Ipithu
umjong leh hiche nikho a chu kikhen ding kahi tauve. Silvia chu alawi ho lah a
alhat nah nah vang in amaiso a kipana aum tapoi. Sunlang pikhat chun keijong
alah uva kaga chejap in ahileh alawinu chun eihin vejap in “Silvia, kikhen ni
vang koichom din nomdeh ponte na” tin agah dai in ahileh Silvia chun jahcha
thim tah in eihin sihvet in “Kikhenni hoiya ba nomding ong…” tin adonbut’e.
Chomkhat
jouvin a-innkote apuidin ahung tauvin Parents ho masang ahi phat in ima aki
seithei tapoi. Silvia nu le pa jong chun anaonu phatah a kana boipi a chubang
lekha themmo nuchu final exam a first class a ahung lolhin jeh in kipathu aseichim
lhon pon, khatvei beh nehkhom neipi din eihin tiem lhon in ahileh Silvia chun
“Sir, hung tei tei ta ong, kei buhon naneh ding ahi” tin kichung chop leuvin
ahin seiye.
Aumchan
chu apa in agah sihvet le athip chet tan, hichun kenjong Matric result kiphon
teng ngaito naute kati peh’e. Hitichun chomkhat kaki houlim uvin amaho jong
cheding akisa tauve. Achekon un Silvia chun “Sir, nalop lop toh kache kon’a
nehthei kachoh pehlou hi nalunghan maithei hichu o; Ash lunghang hihta na dukan
kacheman loujeh’u ahi” tin wrist watch khat ahin ladoh in “farewell gift” tin
eihin pe’e.
Hichu apa
in aphoh in ipiding natia a numei pung chu na-Ojapu napeh ham tin asei in
ahileh “Hepa, khohlou pi. Ka-Sirpau hi Homo ahin numei thil adei a adei ahi”
tin ahin seikit nalaiye. Hichun apan jong “Sir, kilah in, chapang ahi nahlai
jeh a ase-apha ahetlou ahi, nommo sah hih in” tin ahin seiyin kenjong “Eh, ibol
a nommo kasah ding ham” tin pung chu kakilah tai.
Gari
kaldoh ding akisa tauvin; kenjong Silvia chu kave kave in ahileh Car window
achun ahung dahdoh in mitlhi luongchut chut in Bye…Bye… eihin bol’e.
Chomkhat
jouvin chapang dang hojong apotdoh jou tauvin, keijong ka-kigong in innlam
kajon tai. Kakikhen nung’u hapta khatvel jou chun Boarding a nungche kitding
kadetthei tapon, Principal pa ka-phone in session thah adia warden chom kihol
din kahetsah tai.
Keijong
kahung kumsuh in phai’a kaum kittai. Phai kahung umjou kum khatvel achenung
chun Silvia in khatvei phone eihin bol in amajong phai a school kai ahidan
ahung kiseiye. Kumkhat jou langpeh a ka-no. ahin kimaidoh chu kagelleh kalung
adong lheh jeng’e. Phone a kakihou lhon chun ama no. jong kaki-save din eihin
hetsah kit nalaiyin ahi. Hichu amadin kipana tah hijong leh keidin vang
lungkham najoh ana kikha tai. Hijehchun ki-ngolsah louva lekha phate a simdin
seipeh thei thei kaseipeh joi.
Kaki
houchai lhon chun kakigel in ahileh Silvia in ka-contact no. anei chu kati
ajathim tan, “Silvia, Ojabu warouganu ko!” tin message khat kathot in ka-Sim
chu ka-paimang tai.
Hinlah
thil umdan hochu kagel le themmo kakichan jin, khonung in hung kihedoh leh ipi
atidem tin kalung aboi lheh ji. Abang kom leh Teacher le student kingai, Oja
a-chapang toh kicheng tiho tampi aum kahin geldoh kitjin “Min abollou bon
hilou, ima akhohpoi” tin kalung oisel kitji. Ahin, “Teacher hohi student hodia
nule pa [tobang] ahi” ti kahin geldoh ji teng kaki oimo lheh ji. Hijehchun ama
kom’a seithei hihjong leng tin kalungthim’a “Silvia, kachung’a ana lhasetda
mai’o, bawi” kati tai.
(This
fiction/article was written for Laijon Digest )
Comments
Post a Comment