Father’s Day Special: Hepa, nang Pa a kana neikhah hi kavang apha tave!

Naga gal khoh laitah 1993 apat tukum 2013 hi kum 20 lhinna ahitai. Hichehi keidin akidanna achomdeh’e. Adeh in Pate nikho ahung lhun ding tahjeh hin! 1993 March/April nisa satni khat chun kasopipa (kapalen chapa) toh huon pam a kisel pumpi chu kakaidoh lhon in ka-kap jeng lhon in ahileh kakeng jetlang se sechu lahthei anahi tapoi. Kasopipa vangchu ima ana tipoi.
Ka innchung’u bi kikhu ni ahi in, kanu leh kapa jong inn-khu na a jaolhon ahi. Pumpi agin jehchun inn-sa a hungkon jouse chu akichauvin thal ginna lang delding leh jam ding asatkah taove. Chomkhatpi kamit a kho ajing in kahung hadoh chun lam kajotgon ahileh ka-ngelpeng gu in tol kachon in ka kengphang lang se se chu san dehduh in akikhai long long’e. Asat petchun na jong anapon, athijong alongpoi. Kakeng chu anunglang avun leh thajung bouhin ahen ahitai.
Kanu chun kei kisuhkhah he bang in thal gin nalang ahindel jeng in eihung mudoh masapen in apang’e. Kanu in ihung pomdoh jou chun kapa ahunglhung paijin, hichun aman eipom’in inn lam kahin jon tauve.
Kakeng chu atham ngam aum tapon, achainan kagang (Jangsei) in eisuhtheng peh in, chujouvin bandage ima umlou ahijeh in thoupon (kaangkhel) asatkeh uvin hichun eitompeh uve. Akichai chai in kapa in eihin po in phai lang kahindel taove. Khosung a pasal umjousen jong eihin lhonpi un, ahin kapa chun midang in eipoh ding jong gellouvin ama sehseh in parking chan pungkhat vel lampi achun eihin po lhungkeije. Adangho akilegam tan kapa leh kapa-len bouvin phai a RMC (tua RIMS) jan pung sagi vel in eihin lhut hon tai. Bus a katoupet uchun kakeng ma’ha a thisan longchun kapa pheichung jouse achup in keijong thisan aha lon jehchun kana imu mil tai. Kho kahin hetchun hospital sung ana hitai.
Ajing apat ward a ei umsah un, doctor hon eihin jenpan taove. Naga gal lai ahijeh in eimi akisukha jouse chu RMC a akoi un, Naga hochu JN Hospital ah aki jensah uve. Doctor Ibomcha patient kahikha in eihin vetchun kakeng chu tanlhah din aseipaitai. Ajehchu kakeng chu avun le athajung seh seh in ahen ahitai. Kakeng tanding thu ajahchun kapa chu alungchang hieuva kisun abang jeng’e.
Achapa’n keng neilouva hinkho kaman ding chu agel theipon doctor pa kom’a kakeng tanlou din ataotho jeng’e. Hichun doctor pa chun Ortho Deptt. a HOD pa (Doctor K.Reben) ngahphot ute atipehtai.
K.Reben hungkal ngahlal tah a aum nung in ahungtan aman jong tan din ahin seipai kittai. Hichu kapa din thoh ahahsa lheh jeng’e. Hichun aman jong K.Reben kom achun ‘kachapa akeng natanpeh sang uvin thatdoh jeng taovin’ tin apengjah jengtan ahileh doctor pan jong kapa lunggel ahethem in ima seibe ding helouvin adalha tai.
Kaki suhkhah dan Sumkawn a ahung kiso chun ajapha jousen eina lungset uvin alai nalou koima aumpoi. Ka suhmil theilou khatchu Newlambulane a um kapulenpa (L) Helkhomang Touthang (Doungel) ahung in hospital a doctor hochun phate a eijen diuvin ahung seijin gap boltoh atho’e. Amahi mi bolthei tah ana hi in, Doctor hon jong jatah in abol uve. Amakeo hilouvin doctor ho masang a kitom thei chan ahung kitom un doctor ho ahung su-kicha uve.
Hiche jouchun kapa in nga, theiga, rum (asante), sum themkhat, adg. achoi in doctor lenpa (K.Reben) kom a aga taotan ahileh kakeng chu ima tiloudin ahin seipeh tai. Chuleh masang a sang a athah hung kijop pachu lhou jodin jong ahin seipeh nalaije. Ahin kapa in kakeng chu damjong leh masang a tobang ahung hiding ana tahsan tapoi.
Kanu in inlang a kapenpi sopi cheng Naga gal jeh a kichat tijat toh kei khankho ding gelna toh genthei tah in ana aumpi’e. Doctor ho sei dungjui in kakeng chu phatah a jending ahung hitan, akitan leh lhakhat-lhani a dam ding chu phat sottah lut a hinjen angaitai. Chuleh sum jong tampi lutdin aum tan kipana ahivang in sum dinmun hahsate akihi jeh in aboilheh jeng’e.
Kapa in hahsa tah a private oja apanna a akholdoh kham kham la akichai tan, phailei umkham kham jong mikhut a achetai. Hitia hahsa tah a kaum laitah uchun mi tampin athem-them eina kithopi uvin, ahin hiche ho jouse jong chu ana ninglhing joudeh tapoi. Kagenthei laitah uva sum a eina kithopi ho lah a [Saikul MLA leh Finance Minister anahi] Pu C.Doungel; Kapa Jilthang (H.Jangnom); Kapa Lunkhohen (H.Champhai); Kapa Janglhun (T.Wakonphai); Kani (L) Tingneng leh ajipa, adang tampi kageldoh’e. Chapangcha kanahi jeh in kageldohlou jong tampi aumtai.
Amaho kithopina jalchun Operation kibol theidin kahung umtan, thisan angaitai. Thisan test bolna la anaipen a Calcutta (Kolkata) ahilouleh Guwahati a um ahijeh in gangtah a thisan holthu ding chu thilbai ahi tapoi. Hijehchun ka-thisan’u ahin ve tauvin ahileh kabon un O+ve kana hiuve. Hichun kapa tenin ‘koi thisan joh…’ atilhon leh doctor hon nang akhangthah jep tin kapa thisan chu bottle dimset khat ajopdoh tauve.
Operation jong eibol uvin kakeng gu kahlah a hampa/nen-hel umho chu asutheng taove. Chuleh kapalen jong inlam ajon tan, hospital a ei umpi din kapu Lhunpao leh kapa Thonglen ahung lhon’e. Kapu hin hospital kaum sungse in kaneh-kadon, kajun-ka’eh jouse eina vetpeh in; kapaneo hi chele vale nading jouse a anapang’e.
Ni phabep jouvin agu halkhat lahdoh kit angaije atiuvin kapa thisan ma ma chu bottle khat ajopdoh kit taove. Thisan limit val a kila ahitah jehchun atahsa in athohlal tan, thisan akilah chai chai chun alung avai in ana lhuleove. “Hicheni a kamakhupset a kalen chun napu Helmang in eina man’e” tin kapa in aseiji-e. HIV test bolna Manipur a ana um hitaleh ki hahsa lheh jong leh chohtho thei ahi.
Sum hahsa tah a kaum laitah uchun houbung (T.Wakonphai) miten sum aneisun’u itcha louhel in eina peuve. Khojet khovei in jong ajo kham kham uvin eina kithopi’uvin kaki jen nachu ana kijom’e. Civil society kiloikhom hon eina kithopi lam vang kageldoh poi. Naga gal jeh a kisaboi ana hitei uvinte.
Kithopina them them kamujing vangchun inchen hahsa jeng akihi jeh in hospital a kakijen nakham ana lhing joupoi. Hichun sum lah nading dang aum tahlou jeh in kapa in a-matric certicate in (Pu C.Doungel in lekha ana jihpeh in) loan ana del in ahileh vangphat umtah chun ahin muthei paitai. Hitichun kapa matric certificate man chun kaki jenna ana chejom kit’e.
Sum lakh-khat vel (tu hileh tampi hitante) aki sulut tan, adamkon lam jong kahitai. Phat kisulut jong kumkhat lam ahunglhing tan, insung a kon a pohdoh thei ima aum tapoi. Sum umlou jeh in check-up kaga vaigei jin ka tinna athah beh a ana monlhah kan aumji. Ka-ngelpengchu agu inchi ni tobang pumpi chun athelhah’a, kakengphang jong themkhat athekhah ahi. Chuleh ka-mel jong pumpi kipeichun ana peikhahpa a agu bong ahi.
Hahsa tah in kahung kijen in Pathen lungset in lam jotthei kahung hitai. Chomkhat jouvin kapa in hatah a eijahda vangchun football kahin pehthei tan, school kaipan thei jong kahung hitai. Kaki suhkhah apat kahung damtheng kah chu kumkhat le akeh vel ana hin, class KG simthei bep kana hi nalaije.
Pumpi suhkhah sa mihem kasokit nadin kapa in neile gou alamdohho keo hilouvin athisan jong ana itpoi. Certificate jong ana tungdoh in hahsa tah a ana chai graduation certificate chu private oja panna mai mai in aneije. Ahethemlou mi tampin ‘graduate chai a ima boldoh lou…’ tin ana seise jiuve. Kapa hin Liberal College a BA (Honours) Economics a anachai ahi in, khosung’a graduation chai masapen jong anahi.
Tukum Pate nikho ahung naitoh lhon in kapa in ei ngailut na athah beh in kalung in ahung kilang’e. Hoitah a kagelleh midang khattou Pa in ana neikha leng tunia hi lam kajot naisai louding ahi. Hijehhin kapa Pa a kananeikhah jeh leh eina kithopi ho jouse jal’in Pathen kathangvah-e.
Sopi, hoitah in gel lechun nule paten ei ngailut nauhi atepithei umlou ahi. Na hingpa napa adam nahlai leh tukum pate nikho (16 June) ni lehin napa thilpeh khatbeh ana pen. Ijemtia imacha napehjou tahlou jong leh ‘Hepa’ tin ngailutna awcheng beh ana pen. Pa neitalou nahikhah jong leh chaga tedin nule pa Pathen aumnai; houbung sung a ahithei pen pen khatchu pate nikho leh thilpeh ana pe lechun Pathen kipana hitei ding ahi.
Kapa hin hichan a eina boipi vang hin tuni chan in ‘kathohgim tai’ ati khapoi. Chapang lungtah kanahi jeh in khatvei vei kalunghan sahjin, hinlah phohjong eiphoh khapoi. Alungnat behseh jeh in khatvei chu ‘Boi, ka-thisan bottle ni man sehseh nei sadoh in…’ ana ti. Mipa khat kahi tia nacha kipana jong ima boldoh joulou tia kana houset jingji ahi. “Hepa, tunin nei ngaidam in… Na thisan bottle ni man jong kahinkho sung’a kasahdoh jou hoi ahipoi.”
Mipa koiman achate suhkhel amelchihpoi. Chatejoh in pate chung a ilung noplouna ana kilhasetpi ji ahi. Hitobangchu aumkhah leh tukum pate nikho hin ngaidam ana kithum’ute. Apa ‘hepa’ tia kou nomlou jong aumjin, nangjong nahikhah leh ngaidam ana kithum in, napa dia ngaidamsa nahi. Nule pa hi mit a imu i-Pathen ahi in nule pa ngailu lou chu Pathen jalou ahi. Pathen in asim jouse pate ngailut je athahbeh in pe tahen!
(This Article was published in EIMI TIMES and KHOHUI Magazine on Fathers’ Day in 2013)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Deibang hijou lou Lungset

Kamil theilou meilhei nungahnu

Kachung’a ana lhasetda mai’o, Bawi!